أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

92

قانون ( فارسى )

10 - اگر كرمهاى شكم در بىاشتهايى بيمار دخالت دارند ، علاوه بر نشان وجود كرم در شكم - كه بحث شده است و مىدانى - نشانهء ديگرى هست : الوا را با شربت ، يا شراب سيب قاطى كن و بر شكم بيمار بگذار ، كرمها از آن بالاييهاى شكم عقب‌نشينى مىكنند و نيروى اشتها باز مىگردد . 11 - اگر بىاشتهايى از اثر كم‌خونى باشد ، همان احوال تازه از بيمارى برخاستگان را بررسى كن كه آيا با علامت حال بيمار از بىاشتهايى تطبيق مىكند ؟ يا اگر انسان بارها و بارها پاكسازى بدن را به عمل آورده باشد ممكن است خونش كاهش يافته و كاهش خون سبب بىاشتهايى گرديده است . 12 - اگر سبب بىاشتهايى به خواب بيمار بستگى داشته باشد ، دقت كن ! اگر بيمار داراى نشانيهاى ديگر - كه ذكر شدند - نبود و خوابش ناپسند بود ، بىاشتهايى را به گردن خواب انداز و خوابش را روبه‌راه كن ! 13 - اگر اشتها به كلّى نابود شده و از پاى درآمده است ، نشانى را از دلايل زير بجوى : الف - نشانى سوء مزاج شديد و ريشه دوانيده كه بحث شده‌اند و مىشناسى . ب - پاك‌سازيهاى زياد در گذشته كه سبب ناتوانى سراسر بدن شده است . ج - بيمار در حالى است كه گاهى خوراكى را مىخواهد ، همين‌كه پيشش گذاشتند از آن مىرمد و متنفر مىشود . د - بدتر از همه آن است كه اصلا طلب خوراك نكند و آرزوى خوراك از او رميده باشد . 14 - اگر بىاشتهايى سببش از دست رفتن حساسيّت دهانهء معده و ناتوانى آن است ، علامتهايى دارد : الف - كنشهاى دستگاه گوارش درهم ريخته و نادرست كار مىكند . ب - هرچند بيمار چيز تندتيزمزه بخورد ، نه احساس درد گزش در معده مىكند و نه دلش به هم مىآيد و حتى اگر چيزى از قبيل معجون « فلافلى » را ناشتا بخورد به سكسكه نمىآيد . علاج : اگر بيمار اشتها از دست داده ، داراى مزاج گرم چيره نيست ، دستور علاجش چنين است : مدتى زياد هيچ غذائى نخورد و اگر خورد اندك بخورد تا سرحال مىآيد و نيرو مىگيرد و مىتواند خوراك را هضم كند و بار متراكم خوراك تلمبار در معده را به وسيلهء هضم كردن سبك گرداند و نياز پيدا مىكند كه معده‌اش تخليه شود و درنتيجه براى دريافت خوراك تازه وارد ، آمادگى كامل داشته باشد . حكايت بيمار اشتها از دست داده حكايت كسى است كه از كم‌خوابى رنج مىبرد ، اگر مدتى نگذاشتند بخوابد يك دفعه كه به خواب رفت به چنان خواب خوشى مىرود كه غرقه در خواب مىشود . اگر سبب بىاشتهايى از ناتوانى جسم است ، مانند كسانى كه تازه از بيمارى برخاسته‌اند ، يا